Kościółek w Rodakach:

 
 
Poniżej prezentujemy materiały nadesłane przez Pana Henryka Grabowskiego. Pan Henryk jest fotografem mieszkającym w Olkuszu oraz miłośnikiem naszego kościółka.

KOŚCIÓŁEK W RODAKACH

PERŁA DREWNIANEJ ARCHITEKTURY SAKRALNEJ

Miejscowość Rodaki położona jest na skraju płaskowyżu olkuskiego. Słowo "Rodaki" pochodzi od słowa "rod" - źródło. Rodaki otoczone są lesistymi wzgórzami i odznaczają się zdrowym mikroklimatem. Od południa otaczają je lasy kluczewskie, wśród których znajduje się Godawica. Od wschodu parafia Rodaki graniczy z pasmem Orlich Gniazd. Z malowniczego wzgórza "Świniuszka" roztacza się piękny widok na zamek w Ogrodzieńcu oraz na malownicze skały Jury Krakowsko - Częstochowskiej. Pasmo "Świniuszki" kończy obok Ryczówka - "Księża Góra", która swoją nazwę bierze od pustelni kamedułów -mieszkających tam w XVI, XVII, XVIII w. Na miejscu pustelni stoi krzyż. Na północy - droga wiodąca na Zawiercie - wiedzie przez malowniczą przełęcz "Świniuszki", gdzie znajduje się dużo stanowisk rzadkiej roślinności m. in. dzikiego bluszczu, oraz bogate formy skalne. W zachodniej części Rodak, gdzie grunty uprawne są bardziej żyzne, znajdował się dwór modrzewiowy rozebrany w XIX w. majątek ten należał do rodziny Podlichów i Cielińskich.
W 1325 r. Rodaki należały do parafii Chechło, posiadając jednak własny kościół. Były wtedy własnością rodu Włodków. Włodek z Ogrodzieńca był posłem panów małopolskich do Jagiełły. W 1470 r. Włodkowie sprzedali zamek i Rodaki krakowskim mieszczanom Ibramowi i Piotrowi Salomonowiczom za sumę 8000 florenów węgierskich (czystego złota). Od nich Rodaki posiadają herb "Łabędź". W XV w. Rodaki przechodzą na własność Bonerów - właścicieli Ogrodzieńca, Smolenia i Rabsztyna. W 1793 r. ustanowiono odpust św. Marka w Rodakach, a w 1970 r. odpust Matki Boskiej Częstochowskiej

óó Kościół św. Marka w Rodakach, w formie do dziś istniejącej został zbudowany w 1601 roku, należy jednak przypuszczać na podstawie analizy architektonicznej, że część ołtarzowa jest starsza. Kościół jest konstrukcji zrębowej, jednonawowy z prezbiterium. Całość ma 14 m długości, szerokość prezbiterium wynosi 5 i pół metra. Od północy znajduje się zakrystia i otwarte soboty. Wewnątrz kościółka znajdują się stropy. Tęcza o wykroju półkolistym a na niej znajduje się barokowy krucyfiks. Na jego ramie znajduje się tabliczka z datą 1598 r. Szeroki okap dachu od południa wsparty na końcach belek stropowych. Wieżyczka ma sygnaturkę kształtu barokowego. Ołtarz główny jest barokowy z wizerunkiem św. Marka. Na ścianie południowej znajdowało się( a obecnie przeniesione do nowego kościoła ) barokowe epitafium ks. Krzysztofa Zawalskiego zmarłego w 1673 r. konstrukcji drewnianej, z obrazem ukrzyżowania i postacią zmarłego przedstawionego w szatach księdza, w komży, klęczącego ze stułą przed figurą Chrystusa Ukrzyżowanego.
Obok kościoła znajduje się dzwonnica drewniana konstrukcji słupowej o ścianach pochyłych i siodłowym dachu.
Trzeba zwrócić uwagę na dwie części starego kościółka, część pierwsza najstarsza, o której jest mowa w XIV w. pochodzi z czasów, kiedy jeszcze nie używano gwoździ, ta część zwana jest oczywiście prezbiterium i od strony wschodniej również zawiera ślady roboty ciesielskiej. Od strony wschodniej kościółek zawiera tzw. "soboty". Nazwa pochodzi od tego, że pobożni pielgrzymi, nawet żebracy wędrujący do kościoła już w sobotę nocowali pod zadaszeniem na zewnątrz kościoła, które były nazywane od tego faktu "sobotami". Piękna belka drzwi wejściowych nosi na sobie znamiona pewnego wytarcia wiekowego od nóg pielgrzymów. Wejście do kościoła było oczywiście inne, w XIX w. rozbierając dwór, prawdopodobnie z tego właśnie dworu przeniesiono drzwi, które umieszczono w kościele.

Po wejściu do kościoła uwagę zwraca duży siedemnastowieczny krzyż, bardzo pięknej roboty, a w ołtarzu głównym obraz św. Marka w starszym wieku, a jego wzrok kieruje się przenikliwie na każdego stojącego w świątyni. Jako autor najstarszej ewangelii o Jezusie Chrystusie w ręku trzyma pióro. W tle widzimy symbol św. Marka - lwa, gdyż swoją ewangelię rozpoczyna Marek od pobytu Jana Chrzciciela na pustyni, której królem był lew. Ołtarzyk św. Marka jest rokokowy, w górze widzimy ściemniały obraz św. Wawrzyńca, który w tej okolicy był bardzo czczony, bo również w Ogrodzieńcu św. Wawrzyńcowi oddawano szacunek. Być może jest to kult, który na tej ziemi szerzyła rodzina Włodków. Przy północnej ścianie znajduje się ołtarzyk z drewnianą figurą św. Mikołaja złoconą i polichromowaną. Na figurze daty 1598, 1709 i 1816. Dwie ostatnie daty są datami odnowienia figury. Obok wisi malowany na płótnie obrazek M.B. Karmiącej a po drugiej stronie ołtarzyk M.B. Szkaplerznej, malowany na desce, a na nim data 1736 r. Jeżeli chodzi o boczne ołtarzyki, to są one bardzo skromne. Jeden obraz przedstawia Matkę Boską Częstochowską malowaną przez św. Łukasza, drugi zaś przedstawia św. Katarzynę Aleksandryjską, którą przedstawiano zwykle przy kole, jako że umęczona była na kole młyńskim. Te ołtarzyki mają również skromną oprawę barokową. Dawniej w tęczy był krzyż, który znajduje się obecnie na bocznej ścianie. W starym kościółku znajduje się również obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, który został mocno zniszczony przez wodę w czasie ostatniej powodzi tysiąclecia.

Na zewnątrz kościółka była kapliczka Jezusa upadającego pod krzyżem, która była dwukrotnie skradziona przez nieznanych sprawców. Za pierwszym razem figurkę ukradli prawdopodobnie Węgrzy wędrujący przez Polskę, a ostatnio ponownie została skradziona przez nieznanych sprawców. Jeśli chodzi o plac kościelny, to wyglądał on inaczej niż obecnie. Brama wiodąca na plac kościelny zbudowana była z drewna, zakończona charakterystycznym dla XVII w. daszkiem. Również drewniane przypuszczalnie było ogrodzenie. Do niedawna, kiedy wokół kościółka stały drewniane budowle, całe otoczenie miało charakter bardzo pięknej drewnianej zabudowy, która niestety została rozebrana, gdy postawiono nowe budynki. Ocalał jeszcze jedyny od strony zachodniej drewniany dom.

Rok 1928 zapisał się w dziejach Rodak ogromną tragedią. Dzieci palące w lesie ognisko, tuż przy stodole, zaprószyły ogień. Wybuchł wielki, aczkolwiek trwający tylko 20 minut pożar, w którym spłonęły wszystkie tutejsze drewniane, z reguły kryte strzechą chaty - dokładnie 56 budynków. Ocalał tylko drewniany kościółek św. Marka i parę domów obok niego, co miejscowa ludność uznała za cud. Pożar położył kres chatom krytym strzechą w tej wsi.
Wielką stratą dla kościółka było ścięcie 600-letniego dębu przez ks. Jana Brożka, za które to ścięcie został ukarany przez władze konserwatorskie. Po tym 600-letnim dębie pozostał jedynie pień. Obok kościółka znajduje się kilka zabytkowych drzew, szczególnie dwie piękne lipy. Niestety stare wiązy, które były przy kościółku, na skutek panującej zarazy na te drzewa, uschły.
Drugą stratą, która została dokonana w tym kościółku było wycięcie belki tęczowej i zastąpienie jej prętem metalowym. Przyczyną wycięcia tej belki była bardzo błaha sytuacja, mianowicie zasłaniała ona organiście widok na księdza i po jego namowach ksiądz zdecydował się wyciąć tę belkę, zwaną "bierzmem" ( stąd nazwa "bierzmowanie") i od tej pory kościółek pochyla się na stronę wschodnią.
Chociaż powstał w Rodakach nowy kościół to starsi parafianie czują się nadal duchowo związani z dawnym kościółkiem. Tam w półmroku i "grobowej" ciszy idą modlić się o zdrowie dziękując za ocalone życie i pomoc w cierpieniu. Często zdarzają się prośby, aby w razie śmierci ceremonia pogrzebowa odbywała się właśnie w tym niepowtarzalnym miejscu. Tutaj przecież przyjmowali chrzest, komunię świętą, brali ślub, przeżywali chwile swojego największego szczęścia i radości. Dla wielu parafian ten maleńki kościółek nadal stanowi jedyne miejsce spokoju, zadumy, gdzie modlą się z prośbą lub dziękują za łaski. Myślę, że również młode pokolenie parafian doceni w swoim życiu fakt istnienia tego bezcennego zabytku kultury swojej małej ojczyzny.

Zdjęcia zostały wykonane ok. 10 lat temu

(Aby powiększyć zdjęcie kliknij na nie)

Do góry strony >>